درسنامه آموزشی علوم تجربی کلاس سوم

وسایل و موادّ لازم برای هر گروه:
- دو قوطی کبریت خالی هم اندازه و هم شکل
- مقداری شن یا ماسه
- تعدادی مهره‌ی فلزی بزرگ

1- درون یکی از قوطی‌ها 3 عدد مهره قرار دهید. درون قوطی کبریت دیگر، مقداری شن بریزید.

2- قوطی‌ها را روی میز بگذارید. آیا می‌توانید سنگینی این قوطی‌ها را فقط با استفاده از حس بینایی خود، مقایسه کنید؟
خیر، زیرا با فقط نگاه کردن به دو قوطی کبریت، نمی‌توانیم بگوییم کدام یک سنگین‌تر است؛ و سنگینی چیزی نیست که با چشم دیده شود.

3- حالا از حس لامسه کمک بگیرید؛ برای این کار سنگینی دو قوطی را به کمک دستانتان با هم مقایسه کنید.
وقتی قوطی‌ها را در دستمان می‌گیریم، با لمس کردن آن‌ها می‌توانیم حس کنیم کدام یک سنگین‌تر است. قوطی‌ای که مهره‌های فلزی در آن است، سنگین‌تر احساس می‌شود.

4- اگر قوطی حاوی شن سبک‌تر یا سنگین‌تر بود، مقدار شن را آن‌قدر تغییر دهید تا سنگینی دو قوطی مساوی احساس شود.

5- فکر می‌کنید چطور می‌توانید مطمئن شوید که سنگینی قوطی‌ها با هم برابر است؟

وسایل لازم: دو لیوان کاغذی، شش تکّه نخ محکم و هم‌اندازه، چوب یا لوله‌ی پلاستیکی، یک تکّه نخ کوتاه، یک میخ و خط‌کش

1- مانند تصویر با میخ در هر لیوان سه سوراخ با فاصله‌ی یکسان ایجاد کنید.
2- از هر سوراخ یک نخ عبور دهید و آن را گره بزنید. سپس انتهای نخ‌ها را به هم گره بزنید.
3- انتهای نخ‌ها را با فاصله‌ی یکسان از انتهای چوب، به دو سر آن ببندید.
4- با خط‌کش وسط چوب را مشخص کنید. یک تکّه نخ کوتاه را درست در وسط چوب به عنوان تکیه‌گاه گره بزنید و سپس آن را به مکان ثابتی در فضای اطراف آویزان کنید. مطمئن شوید که چوب یا لوله‌ی پلاستیکی کاملاً صاف و افقی قرار گرفته است.

وسیله‌ای که ساخته‌اید یک ترازوی تعادلی است که با استفاده از آن می‌توانید سنگینی اجسام را با هم مقایسه کنید.

5- با استفاده از ترازویی که ساخته‌اید، سنگینی قوطی کبریت‌ها و چند وسیله‌ی دلخواه دیگر را با هم مقایسه کنید. 

از این فعّالیت چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟ آن را بنویسید.
با ترازو می توانیم وزن اجسام را اندازه بگیریم و با هم مقایسه کنیم

وسایل و موادّ لازم برای هر گروه: پاک‌کن - مداد - توپ پلاستیکی کوچک - ترازوی تعادلی - گیره‌های کاغذ هم شکل و هم‌اندازه به میزان لازم

1- پاک‌کن را در یک طرف ترازو قرار دهید. در طرف دیگر، آن‌قدر گیره کاغذ بریزید تا ترازو کاملاً صاف و افقی بایستد و جرم گیره‌های کاغذ با جرم پاک‌کن برابر شود. جرم پاک‌کن برابر با جرم چند گیره است؟

30 گیره کاغذ = جرم پاک کن

2- همین‌کار را با مداد و توپ پلاستیکی هم تکرار کنید. جرم هر کدام از این اجسام با جرم چند گیره‌ی کاغذ برابر است؟

12 گیره کاغذ = جرم توپ پلاستیکی
 20 گیره کاغذ = جرم مداد

3- جرم پاک‌کن، مداد و توپ پلاستیکی را با هم مقایسه کنید.
جرم پاک‌کن بیشتر از بقیه و جرم مداد بیشتر از توپ

- به نظر شما اگر در این فعّالیت از هر کدام از گیره‌های کاغذ زیر استفاده کنیم، نتایج تغییر خواهند کرد؟ می‌توانید برای پیدا کردن پاسخ، آزمایش را تکرار کنید.

وسایل و موادّ لازم برای هر گروه: یک تکّه یونولیت - مقداری خمیر بازی - ترازوی تعادلی

1- در یک طرف ترازو یک تکّه یونولیت قرار دهید و در طرف دیگر، آن قدر خمیر بازی بگذارید تا جرم دو طرف برابر شود و ترازو به تعادل برسد.

2- به نظر شما کدام یک از جملات زیر درباره‌ی کاری که انجام داده‌اید درست است؟ برای انتخاب خود دلیل بیاورید.
- جرم یونولیت از جرم خمیر بازی بیشتر است.
- یونولیت از خمیر بازی جای بیشتری گرفته است.

جمله دوم درست است چون در ترازو می‌بینیم که جرم یونولیت و خمیر بازی برابر است و فقط یونولیت جای بیشتری گرفته است.

1- یک ظرف و یک پارچ آب داریم.
2- برای مقایسه‌ی حجم آب درون ظرف و پارچ، چه راهی پیشنهاد می‌کنید؟ از چند لیوان هم اندازه برای اندازه‌گیری حجم آب درون پارچ استفاده کنیم.
3- علی با استفاده از یک استکان حجم آب درون ظرف را اندازه‌گیری کرده است. رضا هم با استفاده از یک لیوان حجم آب درون پارچ را اندازه‌گیری کرده است.

آن‌ها نتایج اندازه‌گیری خود را در جدول زیر نوشته‌اند:

4- با توجّه به گزارش علی و رضا آیا می‌توان گفت که حجم آب درون ظرف از حجم آب درون پارچ بیشتر است؟ برای پاسخ خود دلیل بیاورید.
خیر، چون واحد اندازه‌گیری آن‌ها با هم فرق می کند. یکی با استکان و یکی با لیوان اندازه‌گیری شده است.

5- چطور می‌توانیم مطمئن شویم که حجم آب در کدام ظرف بیشتر است؟
از یک واحد یکسان مثلا لیوان یا استکان برای اندازه‌گیری هر دو استفاده می‌کنیم.

حتماً در اطراف خود ظرف‌هایی مانند شکل‌های زیر دیده‌اید. تعدادی از آن‌ها را به کلاس بیاورید و به نوشته‌های روی هر کدام دقّت کنید. حجم هر کدام از آن‌ها چقدر است؟ آن را در جدول زیر بنویسید.